De slag bij Pian Perduto
De slag bij Pian Perduto is het gewapende treffen van 20 juli 1522 tussen Visso en Norcia om een weide op de grens, op de vlakte van Castelluccio. De inwoners van Visso wonnen, aan het eind van de langste en bloedigste strijd die Visso ooit tegen Norcia voerde. Vanaf die dag heette de vlakte, die tot dan toe Piano del Quarto, di Cànatra of di Visso werd genoemd, Perduto: "verloren". Vandaag hoort dat gebied, aan de voet van de Monte Vettore, bij de gemeente Castelsantangelo sul Nera, terwijl de rest van de hoogvlakte bij Norcia hoort.
De gebeurtenis is gedocumenteerd, maar vooral bekend door een volksgedicht. Het gedicht telt 116 achtregelige strofen en vertelt het verhaal ironisch en soms komisch. Voor wie de streek bezoekt, is de Pian Perduto een hoogvlakte om te voet, met de fiets of met de auto te verkennen over de provinciale weg 136, met de geschiedenis van de slag op de achtergrond.
Slag bij Pian Perduto: wat je moet weten
De oorsprong van het conflict. De verhouding tussen Visso en Norcia was al lang gespannen. Castelluccio ontstond als bewaakte post voor de grenzen en weiden van Norcia. Oorspronkelijk hoorde het gebied van de huidige Pian Perduto bij Norcia. In de 14e eeuw breidde Visso zijn grondgebied uit met een aankoop op de Piano del Quarto, de oude naam van de Pian Perduto. Norcia erkende die aankoop nooit, en die werd de oorzaak van bloedige gevechten tussen de twee gemeenten.
Het treffen van 20 juli 1522. De slag ontstond door de strijd om een weide die Norcia had verloren en die Visso en zijn Guaite, de bondgenoten uit Ussita en Castelsantangelo, hadden veroverd. De krachten waren zeer ongelijk: de verhouding was tien tegen een in het voordeel van Norcia. Volgens het gedicht werden de mannen van Norcia geleid door kapitein Arbillo en hadden ze voor het gevecht flink gegeten en gedronken. Ze werden verslagen en verloren hun wapens en hun vaandel, terwijl de mannen van Visso hun beschermheiligen bedankten.
Het verhaal van het gedicht. De aanleiding zou een zekere Giorro zijn geweest, die het bos in ging om een beuk te kappen voor de stam. Een bewaker uit Norcia betrapte hem en eiste een scudo als betaling, anders zou hij hem in de gevangenis zetten. Giorro sloeg met een stok terug. De bewaker keerde gewond terug naar Norcia, en zijn stadsgenoten grepen naar de wapens om tegen Visso op te trekken.
Over de afloop lopen de versies uiteen. Voor Visso was de overwinning te danken aan de eigen moed en het geloof in de heiligen. Voor Norcia kwam de nederlaag door een list van de vrouwen van Gualdo, die de mannen op een al te "vriendelijke" manier ophielden om ze in een val te lokken.
De schrijver van het gedicht. Het werk wordt toegeschreven aan Berrettaccia uit Castelsantangelo, een herder en dichter. Hij was een van die herders die bekendstonden om hun verzen en die hele gedichten uit het hoofd voordroegen, zoals de Guerin Meschino, de Orlando furioso en de Gerusalemme liberata. De tekst is een heroïsch-komisch gedicht in het oude dialect van Visso. In 1914 gaf Pietro Pirri er in Foligno een uitgave van uit, die nu bijna niet meer te vinden is. Een recentere uitgave, verzorgd door Fabio Santilli met illustraties van Mauro Cicarè, kwam tot stand onder auspiciën van de gemeenten Visso, Ussita en Castelsantangelo sul Nera. Dezelfde drie gemeenten organiseerden in het verleden ook artistieke, historische en theatrale evenementen over de gebeurtenis.
De plekken van de slag. Later werd het kleine kerkje Madonna della Cona gebouwd ter herinnering aan de slag. Dit kerkje staat op de Forca di Gualdo, een bergpas in de gemeente Castelsantangelo sul Nera. Controleer of het kerkje toegankelijk is voordat je het in een route opneemt.
Aan de Passo Cattivo is een duisterder overlevering verbonden. De winnaars uit Visso zouden de gevangenen uit Norcia naar de top van de pas hebben gebracht en ze van de rots hebben gegooid. De herders van Vallinfante vertellen dat je 's nachts nog altijd het geschreeuw van de soldaten hoort. Het blijft een mondeling verhaal, dat niet dezelfde historische basis heeft als de slag.
Meer verhalen en historische feiten uit de streek staan op de pagina over de geschiedenis van de Monti Sibillini en de herkomst van de naam.
Slag bij Pian Perduto: de Pian Perduto nu bezoeken
Je kunt de Pian Perduto in elk seizoen bezoeken. De drukste periode is de bloei. De Pian Grande verandert van week tot week van kleur, van eind mei tot half juli. Volgens het park valt de volle bloei meestal in de laatste week van juni. De bloei verschilt wel per jaar. In 2026 was de bloei veel schaarser dan gewoonlijk, door regen tot in de tweede helft van mei en daarna droge hitte.
Wie het landschap wil combineren met de herinnering aan de slag, kan ook voor een andere periode kiezen. In de winter kun je de Pian Perduto ook op sneeuwschoenen oversteken, met de Forca di Gualdo als startpunt. Daarvoor zijn geschikte sneeuw en gunstig weer nodig; controleer die voor vertrek.
In de weekenden tijdens de bloei is het erg druk op de weg. In 2026 voerde het park een mobiliteitsplan in om de stromen te regelen tussen de tweede helft van juni en de eerste helft van juli. In de weekenden van 20-21 juni, 27-28 juni, 4-5 juli en 11-12 juli, en op maandag 29 juni, waren privéauto's en campers niet toegestaan. Op werkdagen was de toegang vrij. Controleer elk seizoen de actuele regels.
Slag bij Pian Perduto: praktische tips
Hoe je er komt. Vanuit Visso rijd je omhoog naar Castelsantangelo sul Nera en daar neem je de weg naar Castelluccio tot aan de Forca di Gualdo. Vanuit Norcia neem je de rijksweg naar de Forca Canapine en sla je links af naar Castelluccio. Voorbij het dorp leidt een laatste klim naar de Forca di Gualdo, op 1.496 m. Dit zadel is vanuit het noorden de makkelijkste toegang tot de vlakte van Castelluccio.
De provinciale weg 136. De SP136, die vanuit Castelsantangelo sul Nera omhoog loopt, gaat langs de Pian Perduto en biedt uitzicht van boven en van onderen. De aardbeving tussen augustus 2016 en januari 2017 beschadigde deze weg zwaar; hij werd daarna hersteld met verstevigingswerken. Later is hij weer opengegaan. Controleer voor vertrek of hij berijdbaar is. Castelluccio draagt nog de sporen van de aardbeving van 2016-2017. Het kan gebeuren dat paden en wegen naar de startpunten niet toegankelijk zijn.
Wat je te voet kunt doen. Vanaf de Forca di Gualdo vertrekken verschillende routes:
- Een oversteek van de Pian Perduto kost een paar uur lopen, met de moeilijkheidsgraad van een gewone bergwandeling.
- De klim naar de Monte Lieto vanaf de Forca di Gualdo is de kortste en makkelijkste.
- Een andere route begint bij het kerkje Madonna della Cona en klimt naar de Monte Lieto.
De duur kan verschillen, afhankelijk van je tempo en de toestand van het pad.
Met de fiets. Een rondrit met de mountainbike rond de Piani di Castelluccio begint bij de Forca di Gualdo. Hij is vooral mooi eind juni, tijdens de bloei van de linzen.
Respect voor de akkers. De Pian Perduto is een karstkom met afwisselend akkers en wilde bloemen, dus ook landbouwgrond. Blijf op de paden en loop niet door de gewassen. Kijk voor een tocht in de bergen altijd eerst naar het weer.