De Abruzzengems in de Monti Sibillini

Hoe herken je de Abruzzengems

De Abruzzengems is tussen 110 en 130 cm lang. Het mannetje kan 45 kg wegen, het vrouwtje blijft tussen 30 en 35 kg.

Het duidelijkste kenmerk zijn de hoorns, die zowel mannetjes als vrouwtjes hebben. Ze zijn langer dan 30 cm, staan omhoog en iets naar voren en eindigen in een naar achteren gebogen punt, als een haak: ze zijn veel langer dan die van andere gemzen. Ze vallen nooit af en groeien elk jaar, waarbij ringen ontstaan waaraan je de leeftijd van het dier kunt aflezen.

De vacht verandert met de seizoenen. In de zomer is hij lichtbruin, naar het roodachtige toe. In de winter wordt het haar langer en dichter en wordt de tekening contrastrijker: bruinzwart op rug en poten, met grote lichte vlakken op keel, kop, hals tot aan de schouders en achterhand. In elk seizoen zie je een donkere band als een maskertje over de ogen en een lichte vlek op de keel.

De hoeven verklaren waarom hij zo zeker op de rotsen staat: ze zijn in tweeën gedeeld en kunnen tot een hoek van 90 graden uit elkaar gaan, waardoor het steunvlak groter wordt.

Ook de samenstelling van de groepen helpt om te begrijpen wat je ziet. Vrouwtjes, jongen en jonge dieren van een of twee jaar leven in een kudde. Jonge mannetjes vormen aparte kleine groepjes; als volwassen dieren leven ze alleen en voegen ze zich in de bronsttijd, tussen november en december, bij de kuddes. De jongen worden geboren tussen mei en juni, één per vrouwtje, na een draagtijd van 160-180 dagen.

Waar leeft de Abruzzengems in de Monti Sibillini

De Abruzzengems leeft hoog: hij geeft de voorkeur aan gebieden boven de 1.700 meter, aan de bovenrand van de beukenbossen, waar hij op graslanden en rotsachtige hellingen komt. Hij eet bijna alleen grassen en kruiden. In de winter, als de sneeuw de hooggelegen weiden bedekt, daalt hij af om voedsel te zoeken.

In de Monti Sibillini is het bolwerk het massief van de Monte Bove, tussen de Bove Nord, de Bove Sud en de Bicco: daar zijn de dieren losgelaten en daar zit het grootste deel van de dieren. Sinds de zomer van 2019 komt er ook een kudde op de zuidhelling van de Monte Priora: bij de telling van dat jaar werden tussen de Pizzo Berro en de Monte Priora 30 gemzen gezien, waarvan 18 op de helling die uitkijkt op het dal van de Tenna.

De herintroductie gebeurde in het kader van het project LIFE Coornata. De dieren, met een zendhalsband, werden vanaf 2008 losgelaten; in totaal ongeveer dertig, het aantal dat als minimum geldt voor een levensvatbare populatie. In 2010 kreeg het project de Panda d'oro (gouden panda) van het WWF. Sindsdien is de kolonie gegroeid: in 2019 werd het aantal op ongeveer 180 dieren geschat, en op 7 november van dat jaar werden er 123 geteld, het zekere minimum. De tellingen zijn wel onvolledig, want op de noordhelling van de Monte Bove is waarnemen lastig.

De gems is geen nieuwe gast in deze bergen. Een schedel die in een grot op de hellingen van de Monte Vettore werd gevonden en door de Università Politecnica delle Marche is onderzocht, is ongeveer 3.000 jaar oud en bewijst dat de soort vroeger in de Sibillini voorkwam.

Ondanks het herstel blijft de Abruzzengems als "kwetsbaar" ingedeeld op de Rode Lijst van de IUCN. De huidige populatie heeft bovendien een heel lage genetische variatie, een gevolg van de herhaalde ineenstortingen van de populatie.

Wanneer en waar zie je de Abruzzengems

Op de Monte Bove zijn ontmoetingen met gemzen niet zeldzaam. Wandelroute E8 van het Park, helemaal gemarkeerd, loopt deels langs de rand van het zomerbeschermingsgebied van de gemzen: zo kun je ze zien zonder ze te storen. Tot 31 december 2026 is de route echter ook te voet gesloten door verordening nr. 48 van de gemeente Ussita van 25 augustus 2026, vanwege de bouwplaats van de cabinebaan Frontignano-Cornaccione. Je hebt een verrekijker nodig, want je bekijkt de dieren van ver.

De kalender van de gems geeft een paar aanknopingspunten. Tussen mei en juni worden de jongen geboren. In de zomer zijn de grassen die hij eet volop aanwezig op de berggraslanden. Tussen november en december, in de bronsttijd, voegen de volwassen mannetjes zich bij de kuddes en gaan ze met elkaar het gevecht aan, soms heftig.

Wie geen tocht op grote hoogte wil maken, heeft twee alternatieven. In Bolognola is een dierenverblijf van ongeveer 3 hectare, waar een paar gemzen in halfvrijheid leven. In Fiastra huist het bezoekerscentrum van het Park het gemzenmuseum, het gemzenmuseum, met vier zalen die in een rondgang met elkaar verbonden zijn. Na de aardbeving meldde het Park dat het museum niet te bezoeken was, door lichte schade aan het gebouw, al zijn er in 2025 rondleidingen gehouden, en de informatie en ontvangst zijn gegarandeerd in een tijdelijk gebouw ertegenover: vraag het Park om bevestiging voor je gaat.

Een bijzondere gelegenheid is de telling. Het Park telt de gemzen elk jaar en betrekt daar ook vrijwilligers bij: in 2026 vond de zomertelling plaats op 24 juli.

Regels en goed gedrag

Voor de Monte Bove heeft het Park speciale regels voor de bescherming van de gems vastgesteld, die bovenop de algemene regels van het beschermde gebied komen.

Beschermingsgebieden. Sinds 2009 zijn er op het massief twee beschermingsgebieden, een voor de winter en een voor de zomer. Controleer voor een tocht of klim op de Monte Bove de geldende regels op de website van het Park.

Honden. Op de hele route E8 van de Monte Bove zijn honden niet toegestaan, ook niet aangelijnd. In de rest van het Park gelden de regels van 2013: in zone A, het strikte natuurreservaat, mogen honden niet komen, behalve aangelijnd op de officiële wandelroutes waar ze zijn toegestaan, en elders moeten ze aangelijnd zijn. Voor wilde dieren is de hond een direct gevaar, omdat hij kan jagen, en een indirect gevaar, door verstoring en mogelijke overdracht van ziekten.

Afstand en stilte. Als je een gems ziet, vraagt het Park je stil en roerloos te blijven staan. Je gaat er niet op af, je verlaat het pad niet om de dieren te volgen en je loopt in kleine groepen, zonder lawaai.

Overvliegen. Een helikopter boven een gebied waar gemzen leven is een zeer sterke verstoring, die de dieren uiteen kan drijven: een reddingsactie per helikopter voor twee alpinisten bracht de herintroductie bijna in gevaar, en in januari 2009 verbood het Park tijdelijk de toegang tot een beperkt rotsgebied van de Monte Bove.

Afval. Je laat niets achter, ook geen organisch afval, want dat kan de gewoonten van de dieren veranderen.

Voor de andere dieren van het Park kun je beginnen bij de pagina over de dieren in het Nationaal Park Monti Sibillini of bij de gids over de Apennijnse wolf in de Monti Sibillini; het algemene overzicht staat op de pagina over flora en fauna in de Monti Sibillini.