Dieren in het Nationaal Park Monti Sibillini: gids voor de fauna

Dieren in de Monti Sibillini: wat je moet weten

De chirocefalo del Marchesoni. Chirocephalus marchesonii is een kieuwpootkreeftje (Anostraca), dus zonder schild. Hij is ongeveer 9-12 millimeter lang, koraalrood en zwemt met zijn buik naar boven. Het is een stenotherme soort, aangepast aan lage temperaturen, en hij is endemisch: wereldwijd leeft hij alleen in het water van het Lago di Pilato. Hij werd in 1954 ontdekt door Vittorio Marchesoni, toen directeur van het Instituut voor Plantkunde van de Universiteit van Camerino, tijdens een van zijn tochten in de Sibillini. Pas in 1957 beschreven de entomologen Ruffo en Vesentini hem officieel als nieuwe soort en gaven ze hem de naam van de onderzoeker. In het meer leeft ook een kleine zwarte waterkever, een soort uit de familie van de waterroofkevers.

De chirocefalo legt zijn eitjes langs de oevers, tussen de stenen. De eitjes komen alleen uit als er water is en de omstandigheden gunstig zijn, meestal in het voorjaar of de zomer. Met deze manier van voortplanten overleeft hij in een extreme en onstabiele omgeving.

Een meer dat soms opdroogt. Het waterpeil verschilt sterk van jaar tot jaar, afhankelijk van sneeuw en regen. In 1990 stond het gebied door een zware droogte helemaal droog. In 2017 droogde het meer opnieuw op, maar de chirocefalo slaagde erin te paren en eitjes te leggen, die het jaar daarop zouden uitkomen. De monitoring van het Park en de Universiteit van Perugia, sinds 2018, laat zien dat het meer steeds meer een tijdelijk karakter krijgt, vooral na 2016. Oorzaken zijn onder meer de stijgende temperaturen en de geringe sneeuwval. De schattingen van het aantal chirocefali in recente jaren verschilden niet veel van die van vroegere bemonsteringen. De onderzoekers zien de herhaalde droogtes echter als een mogelijke bedreiging op middellange en lange termijn.

Als het meer droog staat, is het grootste gevaar dat mensen op de eitjes op de droge bodem lopen. Bij een van die gelegenheden coördineerde het Park een werkdag met technici, gidsen, Carabinieri forestali (de boswachterij van de carabinieri), vrijwilligers van de CAI en onderzoekers. Met de hulp van twee muildieren voor het vervoer van het materiaal zetten ze langs de rand van het bekken een lichte, makkelijk te verwijderen omheining. Die voorkomt dat je voorbij de lijn van het hoogste waterpeil naar de bodem afdaalt.

De Apennijnse gems. Deze gems (Rupicapra pyrenaica ornata) was in historische tijd uitgestorven in de Sibillini en is teruggekeerd dankzij een herintroductieproject. Het dierenverblijf van Bolognola ontstond in 2006 met een LIFE-project dat mede door de Europese Unie werd gefinancierd. De eerste dieren kwamen uit het dierenverblijf van Lama dei Peligni, verdoofd en per helikopter vervoerd. De operatie duurde iets meer dan een uur. De eerste uitzettingen in het wild dateren uit 2008. Een kolonie heeft zich gevestigd in het gebied van de Monte Bove.

Het dierenverblijf beslaat ongeveer 3 hectare op een zuidhelling van de Monte Sasso Tetto (1.624 m), in het midden- tot bovendal van de Fiastrone, boven het dorp Bolognola. De gemzen leven er in halfvrijheid, in een bebost en rotsachtig gebied. Zo kunnen ze eet- en voortplantingsgewoonten houden die op de natuurlijke lijken. Via het natuurpad van Bolognola, een rondwandeling langs het verblijf, zie je ze van dichtbij. Een andere route begint in Villa di Mezzo, een gehucht van Bolognola, loopt langs het dierenverblijf en komt uit bij de Fonte dell'Aquila. Vandaar zie je de noordelijke toppen van het Park, de Monte Rotondo en de Gola dell'Acquasanta.

In Fiastra is bovendien het Centro Visita del Camoscio, het bezoekerscentrum van de gems, dat vrije of begeleide bezoeken organiseert. Het Centro del Cervo, het centrum van het edelhert en voor de opvang van wilde dieren, ligt in Castelsantangelo sul Nera.

De wolf. De Apennijnse wolf komt voor in de Sibillini, die lange tijd de noordgrens van zijn verspreiding in Italië waren. Eind jaren zeventig waren er na een lange vervolging nog maar heel weinig over in de Apennijnen, een paar juist in de Sibillini. In de jaren daarna is het aantal wolven door de bescherming van de soort sterk gestegen. In de bossen van Bolognola worden reeën, edelherten en wolven genoemd als dieren die je zou kunnen zien. De wolf is echter schuw en een ontmoeting kun je niet plannen.

De steenarend en de andere vogels. De steenarend is sinds het bestaan van het Park weer gaan broeden, ook in gebieden die jarenlang verlaten waren. Andere roofvogels zijn de havik, de sperwer en de slechtvalk. Je vindt er ook de oehoe en de steenpatrijs, die opnieuw is uitgezet. Op de grootste hoogten zie je vaak de alpenkauw en de alpenkraai. Je kunt ook de rotskruiper en de sneeuwvink tegenkomen.

Andere dieren. Bij de zoogdieren horen ook de wilde kat, het stekelvarken, de ree, het wild zwijn en het edelhert, dat met de herintroductieprojecten is teruggekeerd. Bij de reptielen zijn de Orsini's adder en de gewone aspisadder gemeld. Voor een breder overzicht, ook over de begroeiing, is er de pagina over flora en fauna in de Monti Sibillini.

Dieren in de Monti Sibillini: wanneer je ze kunt zien

Voor de chirocefalo telt de aanwezigheid van water meer dan de kalender. Het Lago di Pilato ontstaat als de sneeuw smelt: dat begint meestal tussen mei en juni, als de temperaturen stijgen. In het voorjaar loopt het bekken weer vol, maar het water hangt af van de sneeuwval in de winter. In de zomer kan het peil zakken tot het meer helemaal droog staat. In 2017 bijvoorbeeld was het meer begin augustus al droog en was het eerste bekken al een week leeg.

De eitjes komen uit in het voorjaar of de zomer, als de omstandigheden het toelaten. Wie het meer "vol" wil zien, met de typische brilvorm, informeert dus voor vertrek naar het waterpeil, want dat verschilt van jaar tot jaar.

Controleer voor een bezoek, vooral een begeleid bezoek, bij het Park of de bezoekerscentra hoe de toegang geregeld is.

Dieren in de Monti Sibillini: praktische tips

Regels bij het Lago di Pilato. Het Park beschermt de chirocefalo met strikte regels, die voor iedereen gelden:

• je mag niet in het water, ook niet alleen met je handen of voeten;
• je moet minstens 5 meter van de oevers blijven;
• honden en andere dieren mogen het meer niet in en er niet uit drinken;
• je mag niet over de puinhellingen afdalen of de gemarkeerde paden verlaten, en je maakt geen afsnijpaadjes, want die veroorzaken kleine aardverschuivingen;
• kamperen, bivakkeren en vuur maken bij het meer zijn verboden, net als fietsen en paarden buiten de toegestane routes;
• je neemt je afval mee naar beneden.

Als het meer droog staat, blijft het verbod om op de droge bodem af te dalen gelden, want onder de stenen liggen de eitjes. Dat geldt ook waar de omheining staat: je gaat niet voorbij de lijn van het hoogste waterpeil.

Naar het meer. Het pad begint in Foce, een klein gehucht van Montemonaco, en wordt als zwaar beschouwd: het ligt hoog en is op sommige stukken geëxponeerd. Na de aardbeving van 24 augustus 2016 had de gemeente Montemonaco de toegang tot het gebied en het pad verboden. De doorgang werd in 2017 gedeeltelijk heropend en daarna met de heropening van het stuk "Le Svolte" in 2018. Controleer voor vertrek bij het Park of de gemeente de actuele toestand van de routes. In de zomer heb je een hoed, zonnebrandcrème en een flinke voorraad water nodig. Zoals bij elke tocht in de bergen is het goed om naar het weer te kijken.

Dieren bekijken. Om zonder moeite gemzen te zien, is het dierenverblijf van Bolognola de eenvoudigste optie, met het natuurpad als rondwandeling of de route naar de Fonte dell'Aquila. Voor de wolf en de andere bosdieren heb je de terughoudendheid nodig die elk wild dier vraagt. Wie er meer over wil weten, kan terecht bij de bezoekerscentra en de gidsen van het Park.