Lago di Pilato: route, parkeren en wandelingen

Waar ligt het Lago di Pilato

Het Lago di Pilato ligt in Le Marche, op het grondgebied van Montemonaco, op minder dan een kilometer van de grens met Umbrië. Het ligt ingesloten in een smal gletsjerdal ten noorden van de hoofdtop van het Vettoremassief en wordt omringd door de hoogste toppen van de Monti Sibillini: de Monte Vettore (2.476 m), de Cima del Redentore (2.448 m), de Cima del Lago (2.422 m) en de Pizzo del Diavolo (2.410 m).

Het is een gletsjermeer van het alpiene type, een van de weinige in de Apennijnen. Het is ontstaan achter de dam van de resten van een morene, en het dal kreeg zijn huidige vorm in het Laat-Pleistoceen. Het water komt van de regen en vooral van smeltende sneeuw. Het meer heeft geen zichtbare afvoer: op de bodem zitten zinkgaten die via ondergrondse karstkanalen verbonden zouden kunnen zijn met de bronnen van de rivier de Aso.

Het Lago di Pilato is ongeveer 130 m breed en 8-9 m diep. De diepte werd in 1990 gemeten, toen een zware droogte de kom helemaal droog liet vallen. Op zijn grootst, wat heel zelden gebeurt, heeft het meer een oppervlakte van 3 hectare. De laatste jaren ontbreekt het water in de zomer vaak, zowel door de vaker voorkomende droogte als waarschijnlijk doordat de aardbeving van 2016 de grond doorlatender heeft gemaakt. In 2026 bleven de twee bekkens van 4 juni tot 11 juli verbonden, 37 dagen lang: dat was in acht jaar niet gebeurd.

Naar het Lago di Pilato: route en parkeren

Naar het Lago di Pilato ga je alleen te voet, vanuit drie plaatsen: Foce, een klein gehucht van Montemonaco; de pas Forca di Presta, in de gemeente Arquata del Tronto; Castelluccio di Norcia, aan de kant van Umbrië.

Foce di Montemonaco is het klassieke vertrekpunt. Het gehucht ligt op minder dan 10 km van het historische centrum van Montemonaco en heeft verschillende parkeerplaatsen voor auto's en campers. Op de Piano della Gardosa mag je alleen parkeren op de aangegeven plekken, is het verboden met auto's en motoren de weiden op te rijden en mag je de buurtweg alleen gebruiken om te laden en te lossen, met een speciale pas.

Na de aardbeving van 24 augustus 2016 had een verordening van de gemeente Montemonaco het pad vanuit Foce gesloten. De route ging in juli 2017 gedeeltelijk weer open, en met een verordening van 30 mei 2018 werd ook het stuk van de "Svolte" heropend. In de zomer van 2026 stonden er begeleide tochten gepland vanuit zowel Foce als Forca Viola. Controleer voor vertrek toch de verordeningen van de gemeenten in de omgeving, die paden of wegen kunnen sluiten.

Wandelroutes naar het Lago di Pilato

Vanuit Foce di Montemonaco (pad 151). Dit is de meest directe wandelroute. Vanuit Foce loop je ongeveer 45 minuten naar het zuiden over een onverharde weg door de Piano della Gardosa. Waar de weg ophoudt, klimt links een steil pad een dicht bos in en gaat het met een reeks krappe haarspeldbochten, de "Svolte", door een geul omhoog. Daarna kom je in het dal van het meer, waar de hellingen vlakker worden en het landschap steeds verder opengaat, tot de kom van het meer. Van Foce naar het meer heb je ongeveer 2,5 tot 3 uur nodig; terug volg je dezelfde route. Het hoogteverschil is ongeveer 1.000 m, voor 12-13 km heen en terug en 5-6 uur effectief lopen. De klim is zwaar voor wie niet getraind is: je hebt bergschoenen nodig, en wandelstokken helpen. Het eerste stuk loopt door het bos, daarna ligt het pad helemaal in de zon. Soms ontbreken de markeringen, maar het spoor is goed te zien.

Vanaf de Forca di Presta (pad 101). Je klimt richting de top van de Monte Vettore. Bij de berghut Rifugio Tito Zilioli sla je links af en daal je af naar het dal van het meer over een niet gemarkeerd pad. Het is de kortste van de drie routes, ongeveer 5 km enkele reis, maar alleen voor ervaren wandelaars (EE). Wees heel voorzichtig op het stuk van de Roccette, waar ernstige ongelukken zijn gebeurd.

Vanuit Castelluccio di Norcia via de Forca Viola. Je volgt de paden 553 (Castelluccio-Capanna Ghezzi), 552 (Capanna Ghezzi-Forca Viola), 153 en ten slotte het laatste stuk van 151. Het is de langste route, maar met mooie uitzichten op de hoogvlakten van Castelluccio, vooral tussen Capanna Ghezzi en Forca Viola, en op het dal van het meer.

Regels. Het dal wordt beschermd door het Nationaal Park Monti Sibillini:

• zwemmen of pootjebaden is verboden, en je moet minstens 5 meter van de oever blijven, om de eitjes van de chirocefalo tussen de droge rotsen niet te vertrappen;
• als het meer droogvalt, mag je niet over de bodem lopen;
• honden zijn niet toegestaan, ook niet aangelijnd, bij het meer en op de paden ernaartoe;
• ook fietsen, motorvoertuigen, drones, kamperen en bivakkeren zijn verboden, ook in de omgeving van de Rifugio Zilioli;
• het is verboden het gemarkeerde spoor te verlaten en over de puinhellingen te lopen.

Wanneer naar het Lago di Pilato

De zomer is de beste periode voor het Lago di Pilato. Een groot deel van het jaar bedekt sneeuw het meer tot het begin van de zomer, en sommige sneeuwvelden blijven het hele jaar liggen. 2026 is een goed voorbeeld: eind april lag de kom nog helemaal onder de sneeuw en half mei had een sneeuwbui hem opnieuw bedekt, met maar een klein meertje in het laagste bekken.

Hartje zomer is het probleem omgekeerd: het water zakt en het meer kan bijna of helemaal droog komen te staan. In juli en augustus vertrek je vanwege de hitte het best heel vroeg, omdat het laatste stuk helemaal in de zon ligt, en neem je genoeg water mee. Ook in juli kunnen er op het laatste stuk van het pad nog ijsplekken liggen. Begeleide tochten worden van mei tot september gehouden: in de andere maanden kunnen sneeuw en vorst de route onbegaanbaar maken.

Boven in de bergen verandert het weer snel. Een warme laag en een windjack heb je ook in augustus nodig, en controleer altijd het weer voor vertrek.

Wat te zien bij het Lago di Pilato

Het eerste waar je naar zoekt, is de chirocefalo del Marchesoni. Hij is 9-12 millimeter lang, werd in de jaren vijftig ontdekt door onderzoekers van de Universiteit van Camerino en is genoemd naar Vittorio Marchesoni. Groepjes chirocefali zie je als rode vlekken in het water: om ze te bekijken zonder dicht bij de oever te komen, volstaat een verrekijker. In het gebied leven ook waterkevers uit de familie van de waterroofkevers, waarschijnlijk van boreoalpiene oorsprong. Hoger vliegen sneeuwvinken en alpenkraaien.

Boven het meer rijst de rots van de Gran Gendarme op, en het dal wordt afgesloten door de wand van de Pizzo del Diavolo. Vanaf de Forca Viola klimt pad 2 naar de toppen rond het meer: Redentore, Pizzo del Diavolo en Cima del Lago.

De Piano della Gardosa, die je vanuit Foce doorkruist, is een grote grasvlakte tussen de keten van de Monte Vettore en die van de Monte Sibilla. Vanuit Foce kun je ook een lange en zware lus lopen die behalve het Lago di Pilato ook het Laghetto di Palazzo Borghese aandoet.

In Montemonaco, in het museum van de Grot van de Sibille, nu gesloten voor restauratie, wordt de "Gran Pietra" bewaard: een plaat uit het meer, met de ingekerfde namen van drie ridders uit Spoleto die het rond 1500 bezochten. Andere meren in het park staan op de pagina over de meren in de Monti Sibillini in Le Marche, waaronder het Lago di Fiastra.