Bergschoenen: zo kies je ze voor zwaar terrein
Bergschoenen zijn de hoge wandelschoenen: een schacht boven de enkel, een stugge of halfstugge zool en een stevige constructie van leer of zware technische materialen. Je hebt ze nodig waar het terrein zwaar wordt, dus op rotsige paden, steile puinhellingen, sneeuw en via ferrata's, of als je rugzak zwaar is. Op makkelijke, goed gemarkeerde paden zijn ze meer dan nodig: daar volstaan lage wandelschoenen, lichter en flexibeler, die in een aparte gids aan bod komen.
In de Monti Sibillini weegt het verschil vooral zwaar bij kou. Eind november 2024 klonk opnieuw de waarschuwing voor wandelaars die de toppen van de Apennijnen beklimmen met zomerschoenen en zonder ijsbijl en stijgijzers; in die dagen was de sneeuw op de Monte Vettore volledig bevroren, met platen ijzel die veel aandacht vroegen, zelfs van wie stijgijzers en een ijsbijl bij zich had. Het Corpo Nazionale Soccorso Alpino, de Italiaanse bergreddingsdienst, raadde een geschikte winteruitrusting aan, te beginnen bij het schoeisel: geen sportschoenen met een gladde zool en ook geen schoenen voor zomerwandelingen.
Bergschoenen: zo kies je
Bij het kiezen van bergschoenen begin je bij het terrein, niet bij het idee dat de hoogste en stugste schoen altijd de veiligste is. Op eenvoudige routes, met weinig hoogteverschil en een regelmatige ondergrond, is een lichte schoen met een flexibele zool beter. Naarmate het terrein technischer wordt, kies je beter een stuggere zool, die stabiliteit geeft, en een hoge schacht, die de enkel steunt.
Boven de lage schoen zijn er twee treden.
Halfhoge schoen. Hij bedekt de enkel zonder hem helemaal vast te zetten, en heeft een halfstugge zool en een stevigere constructie dan een lage schoen. Hij geeft meer steun op onregelmatig terrein, meer bescherming tegen stoten van opzij en meer stabiliteit met een volle rugzak. Hij past bij routes met stukken over steenvelden of onstabiel terrein en bij meerdaagse tochten.
Hoge bergschoen. De schacht komt boven de enkel, de zool is stug of halfstug en het bovenwerk is van volnerf leer of zware technische materialen. Dit is de schoen voor zware bergtochten: sneeuw, steile puinhellingen, via ferrata's, rotsige paden. Op een pad van gemiddelde moeilijkheid is hij overdreven: een te stugge schoen vermindert je gevoel voor de ondergrond en vermoeit enkel en kuit.
Een concreet hulpmiddel is de moeilijkheidsschaal van de Club Alpino Italiano. Routes met de classificatie E (escursionistico, voor wandelaars) lopen over paden of sporen op wisselend terrein, tussen weiden, puin en steenvelden, en vragen geschikt schoeisel en een geschikte uitrusting. Routes met de classificatie EE (voor ervaren wandelaars) gaan over ontoegankelijk en verraderlijk terrein, steile of glibberige hellingen van gras, rots en puin, steenvelden en korte, niet steile sneeuwvelden: hier heb je een vaste tred en een geschikte uitrusting nodig. Voor E- en EE-paden is de halfhoge schoen een goed compromis tussen stabiliteit, bescherming en bewegingsvrijheid; als het terrein technisch is, de etappes elkaar opvolgen en je veel draagt, is een stevigere schoen zinvol, met een stuggere zool en een sterkere zijdelingse steun.
Ook de rugzak telt. Met een lichte rugzak ben je wendbaarder en kun je minder stevige schoenen gebruiken; met een zware rugzak, misschien met tent en brandertje, is een dragende schoen beter, die vooral op technisch terrein extra stabiliteit geeft. Over de wandelrugzak gaat een andere gids.
In de winter gebruik je hoge bergschoenen vaak samen met sneeuwschoenen. Op harde sneeuw en ijs heb je juist stijgijzers nodig, en die vragen een stugge of halfstugge zool: halfstugge bergschoenen hebben alleen bij de hiel een rand en passen bij stijgijzers met riemen of semi-automatische stijgijzers, stugge bergschoenen hebben voor en achter een rand en passen bij automatische stijgijzers. Ultralichte snowspikes en kettingen zijn goed om niet uit te glijden op een bevroren weg, niet om je op een helling met harde sneeuw te bewegen.
Bergschoenen: waar je op let
Zool. Dit is het belangrijkste onderdeel: ervan hangen de grip, de stabiliteit op natte rots en de bescherming van je voetzool af. Het rubbermengsel en het profiel tellen. Zachter rubber hecht beter op rots, droog en nat, maar slijt sneller; harder rubber gaat langer mee maar glijdt meer weg op nat en glad oppervlak. Diepe en brede noppen werken goed op modder en zachte grond, lage en dichte noppen op rots en vaste grond; op gemengd terrein is het meest veelzijdige compromis een profiel met middelgrote noppen van 4-5 millimeter diep.
Stugheid. Op rots, wortels en grind beschermt een voldoende stugge zool je voet tegen herhaalde schokken. Te veel stugheid kost wel gevoel: de voet voelt de ondergrond minder en past zich slechter aan oneffenheden aan.
Bovenwerk. Het kan van leer of van synthetisch technisch textiel zijn, soms met versterkingen van rubber of kunststof op de neus en de zijkanten. Lichte schoenen van synthetisch textiel slijten sneller en beschermen op heel technisch terrein minder dan schoenen van leer of van stevigere gemengde materialen. Modellen van lichte en ademende materialen kun je in alle seizoenen gebruiken, de zwaardere vooral in de winter.
Membraan. Waterdichte bergschoenen danken hun waterdichtheid aan een membraan tussen het bovenwerk en de binnenvoering, dat water tegenhoudt en damp naar buiten laat. Die bescherming heeft een prijs: de schoen ademt minder. Het membraan is nuttig in de herfst, de winter en de lente, als regen, rijp, sneeuw of nat terrein waarschijnlijk zijn; in de zomer, op droog terrein, zweet de voet meer en hoopt de warmte zich op.
Veters. Halfhoge en hoge modellen hebben een dubbele vetersluiting, gewoon in het onderste deel en met haken in het bovenste deel. De tong, goed glad onder de veters, houdt steentjes en aarde buiten.
Gewicht. Gewicht aan je voeten vermoeit meer dan gewicht op andere plekken van je lichaam, en zware bergschoenen kunnen op den duur oncomfortabel worden. Voor een dagtocht blijft het toch een bijzaak naast grip, pasvorm en constructie.
Bergschoenen voor dames. Mannen en vrouwen zouden bij dezelfde maat niet hetzelfde model moeten kiezen: een vrouwenvoet is smaller, en in de herenversies is ook het deel rond de enkel ruimer. In een te brede schoen beweegt de voet, schuurt hij en ontstaan blaren.
Bergschoenen: praktische tips
Pas ze aan het eind van de middag. Op dat uur zijn je voeten wat gezwollen, net als aan het eind van een tocht. Pas ze met de technische sokken die je in de bergen gaat dragen, want de dikte verandert de pasvorm.
Controleer de maat bij het afdalen. Meestal heb je ongeveer een maat groter nodig dan bij je gewone schoenen. Op een schuine plank, die veel speciaalzaken hebben, moet de bergschoen je voet vasthouden zonder dat je tenen tegen de neus stoten. Vanaf de eerste keer passen mag je geen drukpunten voelen: de schoen moet zich aan de voet aanpassen, niet andersom.
Koop liever in de winkel. Vooral bij de eerste aankoop van een nieuw model voorkomt passen in het echt dat je de verkeerde pasvorm kiest.
Loop ze ruim op tijd in. Halfhoge schoenen hebben 4-6 tochten nodig, hoge leren bergschoenen soms 8-10 voordat ze zich helemaal aan je voet hebben aangepast. Koop ze dus niet de week voor een zware trektocht: inlopen overslaan is een van de belangrijkste oorzaken van blaren.
Vergeet de sokken niet. Een technische wandelsok voert zweet af, vermindert de wrijving die blaren veroorzaakt en houdt de voet op de juiste temperatuur.
Maak ze goed schoon en droog. Modder en aarde verwijder je met warm water en een niet te harde borstel, zonder zeep of schoonmaakmiddel en nooit in de wasmachine. Na sneeuw moet je ook het strooizout van de wegen verwijderen, dat het bovenwerk kan beschadigen. Laat bergschoenen drogen op een geventileerde plek, uit de buurt van radiatoren, föhns en direct zonlicht; een vel krantenpapier erin neemt vocht en geurtjes op.
Verzorg leer en zool. Behandel het leer na elke 3-5 zware tochten met speciale waterafstotende crèmes of sprays: onbehandeld leer neemt water op, wordt hard en barst na verloop van tijd. Zolen zijn bijna altijd gelijmd en lijm gaat achteruit door vocht en warmte, dus controleer af en toe de rand: een beginnend loslaten kan een gespecialiseerde schoenmaker repareren. Zijn de noppen zo versleten dat er een gladde onderkant overblijft, dan neemt de grip af en is het tijd om de bergschoenen te vervangen.
Voor het koude seizoen maken de gidsen over snowspikes voor het wandelen, sneeuwschoenen en bergkleding je uitrusting compleet.