Mela rosa, de appel uit de Monti Sibillini: wat het is, recept en waar je hem koopt
De mela rosa dei Monti Sibillini is de naam van een oude appel, ook mela rosa marchigiana genoemd. De vrucht is middelgroot tot klein, plat en onregelmatig. Hij groeit in de provincies Ascoli Piceno en Macerata, tussen 450 en 900 meter hoogte. De oogst valt in de eerste tien dagen van oktober. Omdat de appel lang goed blijft, kun je de mela rosa tot de volgende lente vinden en eten.
De naam komt van de wijnrode strepen over het intense groen van de nog onrijpe vrucht, en van de rozengeur van de bloemen, die in trosjes groeien. Het is een Slow Food-presidium. Je eet hem rauw, maar hij wordt ook in de keuken gebruikt: in taarten, compotes en mostarde (zoetzure vruchtenconserven). Andere producten uit de streek vind je op de pagina Streekproducten van de Monti Sibillini.
Mela rosa uit de Monti Sibillini: herkomst en kenmerken
De mela rosa is inheems in de provincies Ascoli Piceno en Macerata. Hij groeit in heuvelland, aan de voet van de bergen en in de dalen, tussen 450 en 900 meter hoogte. De vrucht wordt beschreven als ecotype "Assam - R 101". Op 13 oktober 2005 is hij opgenomen in het regionale project voor het behoud en de opwaardering van het genetisch materiaal van de appelboom in Le Marche.
De vrucht is middelgroot tot klein. De vorm is plat, onregelmatig en asymmetrisch, typisch voor de oudste rassen. De schil is glad en middeldik en het steeltje is heel kort. De appels uit het gebied aan de voet van de bergen langs de Tronto hebben vaak wat roestvlekjes bij het steeltje. Het vruchtvlees is doorschijnend wit, stevig en knapperig, meestal niet erg sappig. De smaak is zoetzuur.
De boom is robuust, past zich goed aan en is bestand tegen kou. De mela rosa is goed bestand tegen schurft, plantenziekten en schadelijke insecten. Dat komt door de hoogte van het teeltgebied en vooral door de genetische eigenschappen van de ecotypen, die in de loop van eeuwen zijn geselecteerd. Er zijn dus weinig of geen behandelingen nodig, en de vrucht geldt als van nature biologisch.
De oogst valt in de eerste tien dagen van oktober. De appel blijft lang goed in open fruitzolders, tot de volgende lente. Vroeger bewaarde men hem ook in het stro, om hem te beschermen tegen het vocht van de winter. Daarom heet hij ook "mela del fienile", de appel van de hooizolder.
De geschiedenis van de mela rosa uit de Monti Sibillini
De mela rosa uit de Sibillini bestond al in de Romeinse tijd. Hij wordt genoemd als een van de oude vruchten van het binnenland van Le Marche. Ook de Latijnse dichter Horatius noemt hem in zijn Satiren. Hij vergelijkt hem met de appels van Tivoli en schrijft dat die uit de Piceno minder mooi maar lekkerder zijn.
Ze waren ook bekend in de tijd van de Medici, tussen de 15e en de 18e eeuw. In 1649 nam de landbouwkundige Vincenzo Tanara ze op tussen de onderwerpen van het boerenwerk in het Italië van zijn tijd. Tussen de 17e en de 18e eeuw staan ze, met duidelijk benoemde rassen, op de schilderijen van Bartolomeo Bimbi.
Eeuwenlang werd de mela rosa verspreid gekweekt, in moestuinen en kleine familieboomgaarden aan de voet van de bergen. Hij diende vooral voor eigen gebruik, omdat hij lang goed bleef. Vroeger at men hem gegaard onder de sintels of in de oven. Hij werd gebruikt als vulling van gebak, of verwerkt tot mostarda of compote om bij vleesgerechten te eten.
Commercieel weinig opvallend, was de mela rosa bijna helemaal verdwenen. Hij wordt sinds kort weer geteeld, dankzij een paar overgebleven bomen. Ook de ecotypen die de landbouwdiensten van de regio Le Marche hebben bewaard, hebben bijgedragen.
Hoe eet je de mela rosa uit de Monti Sibillini
De mela rosa kun je rauw eten, maar in de keuken komt hij het best tot zijn recht. Klein, plat en weinig opvallend, verbergt hij een intense, aromatische smaak en geur, eigenschappen die hem geschikt maken voor taarten en gebak. Ook het weinig sappige vruchtvlees helpt bij ovengerechten. De appels zijn vrij "droog" en perfect voor een appeltaart in de stijl van een apple pie.
Taart van mela rosa. Een lokaal recept gebruikt 1 kg appels, 120 g witte yoghurt, 70 g boter, 250 g suiker, een zakje bakpoeder, 300 g bloem type 0, 4 eieren en 100 g gepelde walnoten. De appels, in onregelmatige stukjes gesneden, trekken een paar minuten in vino cotto of rum met een paar lepels suiker. Klop de eieren met de suiker luchtig op. Voeg daarna de andere ingrediënten toe en als laatste de appels en de walnoten. De taart bakt in een voorverwarmde oven op 180 °C in ongeveer 40 minuten. Kleine vormpjes voor één persoon hebben ongeveer 20 minuten nodig. Met een bolletje vanille-ijs past hij bij het ontbijt, als tussendoortje of als dessert.
Compote van mela rosa. Een eenvoudige bereiding, ook geschikt als cadeau. Je hebt 1 kg appels, 350 g suiker, een theelepel kaneel en een citroen nodig. De geschilde en in stukken gesneden appels koken met suiker en citroensap op middellaag vuur; roer af en toe. Voeg de kaneel toe en kook door tot de appels zacht genoeg zijn om te pletten. Schep de compote daarna in gesteriliseerde potjes.
Met mistrà. Een ander idee combineert twee producten uit de Sibillini. Het is een taart met jam van mela rosa en 30 ml mistrà, de anijslikeur. Tot slot verdeel je nog wat lepels jam over de bovenkant.
De traditie kent nog andere, oudere toepassingen. De appel wordt onder de sintels of in de oven gegaard, of wordt mostarda of compote om bij vlees te eten.
Waar koop je de mela rosa uit de Monti Sibillini
Het beste moment om verse appels te vinden is de herfst, na de oogst van begin oktober. Omdat hij lang goed blijft, is de vrucht tot de lente verkrijgbaar. De teelt is verspreid en kleinschalig, dus informeer eerst in het gebied aan de voet van de bergen tussen Ascoli Piceno en Macerata.
In de herfst staat de mela rosa centraal op twee feesten in de streek van de Sibillini, in Montedinove en in Monte San Martino. Het zijn gelegenheden om het product te leren kennen, maar de data veranderen elk jaar en moet je controleren. Naast de verse vrucht vind je verwerkte producten, zoals jam en compote van mela rosa.