Foce in Montemonaco: dorp aan de voet van het Lago di Pilato

Bezienswaardigheden in Foce

In Foce bezoek je drie plekken: het pleintje met het monument voor don Basilio Brunori, de kerk van San Bartolomeo en de sporen van het water, dus het meertje en de bron van de rivier de Aso.

Midden op het pleintje van Foce staat een betonnen monument in de vorm van een piramide, ongeveer vijfenhalve meter hoog. Het is opgedragen aan don Basilio Brunori, pastoor van Foce van augustus 1912 tot december 1914, die op 26 augustus 1917 in de oorlog sneuvelde. Het monument werd ingewijd op de tweede verjaardag van zijn dood. Aan de voorkant zit een gedenkplaat met een inscriptie ter ere van hem. Op de twee andere zijden staan op marmeren platen de motiveringen van de twee zilveren medailles voor militaire moed die de priester in de oorlog kreeg.

De kerk van Foce is gewijd aan de apostel Bartholomeus, de beschermheilige van het dorp. Ze is van steen en deels gepleisterd, en staat misschien op de resten van een kluizenarij of een abdij. Daar was don Brunori zelf van overtuigd: in 1913-14 liet hij de binnen- en buitenkant restaureren. Daarbij werd een zij-ingang aan de zuidgevel dichtgemaakt en werd de huidige hoofdingang aan de oostkant geopend, die je via twee zijtrappen bereikt. In 2026 is de kerk hersteld, maar ze wacht nog op de terugkeer van het beeld van de heilige Bartholomeus, dat na de aardbeving van 2016 is weggehaald.

Van een andere kerk rest alleen de herinnering. Antoine de La Sale bezocht haar in 1420 en noemde haar «Sainte Marie de Fogia». Hij beschreef haar in het boek Le paradis de la Reine Sibylle en tekende haar op de Carte de l'édition gothique, die in de Nationale Bibliotheek in Parijs wordt bewaard. Op de tekening is het een gotische kerk met een klein roosvenster, tweelichtvensters, een zadeldak en twee spitse klokkentorens. De afmetingen op de tekening wijzen op een belangrijk gebouw. Er is nu niets meer van over.

Het water is altijd het middelpunt van Foce geweest. Het dorp had een klein natuurlijk meer, het "laghetto", dat tot in de jaren negentig van de 20e eeuw werd gevoed door water uit het Lago di Pilato dat hier weer bovenkwam. Er leefden forellen en rivierkreeftjes. Daarna werd het grondwater uit de bergen rond Foce afgetapt voor de watervoorziening van Le Marche, met boringen van honderden meters in de berg. Het grondwaterpeil daalde, de bron van de Aso verschoof twee kilometer verder het dal in en het meertje viel droog.

De Aso ontspringt bij de Monte Vettore, tussen de Monte Porche (2.233 m) en de Cima della Prata (1.850 m). Het water komt voor het eerst aan de oppervlakte in het Lago di Pilato. Na ongeveer zes kilometer ondergronds komt de rivier vlak voor Foce weer boven en stroomt dan naar de Adriatische Zee, bij Pedaso.

Foce is ook een plek van legenden. Het verhaal gaat dat de feeën, die met hun geitenpoten vóór zonsopgang naar de Monte Vettore vluchtten, een smal pad hebben uitgesleten dat nog altijd te zien is, het "sentiero delle fate" (feeënpad). Andere volksverhalen gaan over ruige plekken in de omgeving: de Gola dell'Infernaccio, de Pizzo del Diavolo, de Passo Cattivo, de Grotta del Diavolo en de Valle Scura. Om je bezoek af te ronden beschrijft de pagina Montemonaco: bezienswaardigheden de hoofdplaats.

Natuur en wandelpaden bij Foce

Foce in Montemonaco is het vertrekpunt van veel bergroutes. Er zijn eenvoudige boswandelingen en echte bergtochten, ook voor ervaren wandelaars. De belangrijkste bestemmingen zijn het Lago di Pilato, de Monte Argentella (2.200 m), de Palazzo Borghese (2.145 m), de Monte Sibilla (2.173 m), de Monte Porche (2.233 m) en de Grotta delle Fate.

De bekendste tocht gaat van het dorp naar het Lago di Pilato, op 1.941 meter hoogte onder de Monte Vettore. Dit zijn de belangrijkste gegevens:

• Markering: 151.
• Hoogteverschil: tussen ongeveer 940 en 1.000 meter.
• Moeilijkheid: E (escursionistica, wandelroute).
• Duur: ongeveer 5-6 uur heen en terug.
• Beste periode: van mei tot oktober.

De route begint bij het bruggetje in het dorp en volgt de onverharde weg langs de Piano della Gardosa. Daarna stijgt hij door het beukenbos naar het zwaarste stuk, de "Svolte": een steile rotsgeul onder een loodrechte wand. Daarboven, rond 1.450 meter, opent het dal zich en wordt de klim naar het meer makkelijker. De Svolte zijn weer opengesteld bij een verordening van de gemeente Montemonaco van 30 mei 2018. Het Park beschouwt de drie routes die Foce met het Lago di Pilato verbinden (132, 151 en 152) als "historische paden", maar beheert ze niet zelf.

In het meer leeft de chirocefalo del Marchesoni, een klein endemisch kreeftachtig diertje. Om het te beschermen verbiedt het reglement van het Park het water in te gaan, van het pad af te gaan op de puinhellingen en, als het meer droog staat, over de bodem te lopen. In de winter is het dal erg gevaarlijk door lawines.

Zoek je een makkelijkere route, dan loopt het comfortabele pad over de vlakte tot ongeveer 1.140 meter, zonder de Svolte. Vóór de Svolte, op de hoogvlakte, spuit een fontein het water omhoog als een geiser; in de winter trekt die veel bezoekers.

De andere routes zijn zwaarder:

• Wandelpad 132 begint even onder het meertje. Het stijgt steil door het beukenbos, passeert Fonte Fredda (1.748 m) en komt uit op een zadel op 1.823 meter. Vandaar gaat de lange oversteek verder over de Monte Vettore en daalt af naar de Forca di Presta, met meer dan 1.500 meter stijging.
• Wandelpad 154 begint bij een parkeerplaats net voor het dorp en loopt omhoog langs de fosso Zappacenere, een bergbeek. Het leidt naar de Palazzo Borghese en de Monte Porche.

Het landschap verandert naarmate je stijgt. Het bos van donzige eik, hopbeuk en pluimes maakt plaats voor beukenbos. Op de toppen van de Vettore groeit, zeldzaam, nog de Apennijnse edelweiss. In de jaren zeventig was de fauna verarmd; daarna zijn de Apennijnse wolf, de ree, het edelhert, de wilde kat en de Apennijnse gems opnieuw uitgezet. De steenarend nestelt weer in gebieden die hij lang had verlaten. Gidsen en begeleide tochten staan op de pagina wat te doen in Montemonaco.

Overnachten in Foce

In Foce zijn er heel weinig slaapplaatsen. Op het pleintje staat een berghut met restaurant, die ook kamers heeft. Het is een handige uitvalsbasis als je vroeg wilt vertrekken naar het Lago di Pilato of de bergkammen. Voor andere mogelijkheden kijk je het best in de hoofdplaats en de andere gehuchten: de volledige lijst staat op de pagina hotels en overnachten in Montemonaco.

Eten in Foce

In Foce eet je in de berghut op het pleintje, met de traditionele bergkeuken van Le Marche: vleeswaren, soepen, wild, polenta, tagliatelle, lamsvlees en castrato (hamelvlees) van de grill. De andere restaurants in de omgeving staan op de pagina restaurants in Montemonaco.

Streekproducten van Foce

Foce deelt de streekproducten van de gemeente Montemonaco. Het bekendst zijn de marroni, grote kastanjes uit de eeuwenoude kastanjebossen. De Sagra Mercato della Castagna, het kastanjefeest met markt, wordt elk jaar in het laatste weekend van oktober in Montemonaco gehouden. Naast verse marroni brengen de producenten uit de omgeving truffels, aardappelen, honing, walnoten, hazelnoten en appels mee.

Montemonaco is ook een van de bekendste gebieden voor de Pecorino dei Sibillini, een schapenkaas van rauwe melk, halfgekookt en gerijpt, beschermd door een Slow Food-presidium. De bergen rondom zijn rijk aan geneeskrachtige planten. In vroeger eeuwen plukten oudere vrouwen ze om er afkooksels, kruidenthee en zalven van te maken voor de volksgeneeskunde.

Weer in Foce en hoe je er komt

Foce in Montemonaco heeft een landklimaat, met grote temperatuurverschillen. De zomers zijn koel, de winters erg streng: op de hoogste toppen kan het tot -25 °C worden. In de winter kunnen sneeuw en vallende stenen de weg door de kloof lastig maken. Controleer voor vertrek het weer en de berijdbaarheid van de wegen.

Vanuit Ascoli Piceno neem je de SS4 Salaria tot Mozzano. Direct daarna sla je af naar de SP237 richting Comunanza, langs Roccafluvione en Croce di Casale. Daarna neem je de SP86, langs het Lago di Gerosa. Bij Pignotti sla je af naar Foce, op ongeveer 5 km. In totaal is het ongeveer 40 km. Vanaf de snelweg A14 neem je de afrit San Benedetto del Tronto en volg je de verbindingsweg naar Ascoli. Vanuit Macerata rijd je via Sarnano, Amandola en Montefortino naar Montemonaco, waar een bord je naar Foce wijst.

Het laatste stuk gaat door het gehucht Rocca en dan door de kloof van de Aso, met de weg op de dalbodem naast de rivier. Kort na Rocca loopt een tunnel onder de grote aardverschuiving van de aardbeving van 2016 door, die Foce lange tijd had afgesloten. Voor de tunnel staat een verkeerslicht. Wil je de hoofdplaats bezoeken, dan vind je op de pagina over de gemeente Montemonaco de geschiedenis en de bezienswaardigheden.