Gps en navigatie bij het wandelen
Een gps om mee te wandelen helpt je bij de navigatie: je weet waar je bent en vindt de route terug, en dat is vooral waardevol als het zicht slecht is. Hij vervangt echter geen kaart, kompas en hoogtemeter: voor de berggidsen (Guide alpine) zijn dat de basisinstrumenten van elke buitenactiviteit en de basis om ook de gps goed te gebruiken. De smartphone, de meest gebruikte manier om je te oriënteren, heeft juist bij kou en slecht weer serieuze beperkingen.
Dat geldt ook in de Monti Sibillini. Het Nationaal Park waarschuwt dat niet alle paden volledig gemarkeerd zijn en dat de andere sporen, buiten de beheerde routes, helemaal geen markering hebben: wie zonder ervaren gids loopt, moet goede wandelervaring hebben.
Gps en navigatie bij het wandelen: hoe kies je
De keuze begint bij het soort tochten: er zijn veel modellen in de handel en je neemt het model dat bij je activiteiten past. De instrumenten om je te oriënteren vallen in vier families, die elkaar niet uitsluiten.
Handheld gps. Die maakt rechtstreeks verbinding met de satellieten, met een antenne die gemaakt is voor afgelegen en beboste gebieden. Hij geeft je positie aan, legt de afgelegde weg vast, laat je terugkeren naar het vertrekpunt en meet hoogte en afstanden. Hij heeft batterijen met een lange levensduur, die je vaak kunt vervangen als opladen niet mogelijk is, en is meestal bestand tegen water, stoten, stof en modder. Je hebt geen abonnement nodig: na de aankoop zijn er geen gebruikskosten meer. Voor de berggidsen zie je het verschil met apps vooral bij slecht weer, dus juist als je het instrument echt nodig hebt.
Gps-horloge. Dat geeft je de basisfuncties aan je pols: positie, hoogte, voortgang op de route en de mogelijkheid om de weg terug te vinden langs je eigen spoor. De barometer helpt om naderend onweer te voorspellen.
Smartphone met een navigatie-app. Die kan volstaan voor korte tochten op goed gemarkeerde paden, maar wordt niet aangeraden als enig instrument voor wie van het pad afgaat. Apps verbruiken veel energie en de batterij loopt bij lage temperaturen snel leeg. Het touchscreen is slecht leesbaar in daglicht en werkt niet met winterhandschoenen. De meeste telefoons zijn bovendien niet waterdicht en kunnen niet tegen stoten, stof en modder. De telefoon blijft wel handig om hulp in te roepen.
Kaart, kompas en hoogtemeter. Kaart en kompas hebben geen batterijen nodig, en het kompas verliest geen signaal. Een kaart kan wel verouderd zijn en je moet hem kunnen lezen. Volgens de berggidsen gebruik je deze instrumenten standaard en vul je ze eventueel aan met de gps, niet andersom.
Gps en navigatie bij het wandelen: waar let je op
Scherm en bediening. Voor tochten in de kou en hoog in de bergen raden de berggidsen modellen zonder touchscreen aan, met een display dat bij elk licht leesbaar is.
Batterijduur. Een handheld gps gaat langer mee dan een telefoon. Controleer of je de batterijen tijdens de tocht kunt verwisselen.
Robuustheid. Waterdichtheid, bestand tegen krassen en stoten, bescherming tegen stof en modder: dat zijn normale eigenschappen van een goede wandel-gps.
Satellietsystemen. De fabrikanten geven aan dat een ontvanger die meerdere systemen kan gebruiken, dus GPS, GLONASS en Galileo, je positie sneller en nauwkeuriger vindt.
Kaartmateriaal. Op toestellen die dat ondersteunen, laad je topografische kaarten op schaal 1:25.000, waarop je vooraf voorbereide tracks en routes volgt.
Tracks en waypoints. De gps slaat tracks op en toont afstand, hoogteverschil en hellingsgraad, gegevens die handig zijn om een tocht te plannen. Waypoints zijn punten waarvan je breedtegraad, lengtegraad en hoogte opslaat.
Hoogtemeter. De hoogte kan van de satellieten komen of van een barometrische sensor, die haar berekent uit de luchtdruk en een referentiewaarde. Omdat weersveranderingen de metingen beïnvloeden, moet je de referentie regelmatig opnieuw instellen, met de hoogte van de plek waar je bent, afgelezen op een topografische kaart. Een hoogtemeter helpt je jezelf op de kaart te plaatsen dankzij de hoogtelijnen en je positie te bevestigen als visuele herkenningspunten ontbreken, bijvoorbeeld in mist of in dicht bos.
Berichten via satelliet. Sommige toestellen versturen een noodoproep, coördinaten en korte tekstberichten, ook waar geen telefoonlijn of datanetwerk is. Anders dan een gewone gps vragen ze een abonnement; de berggidsen vinden ze misschien nog nuttiger.
Kompas. Het meest veelzijdige type is het plaatkompas: het heeft een doorzichtige basis die je op de kaart legt en een draaibare kompasdoos met een schaal van 0 tot 360 graden. De meer technische modellen hebben daarnaast een spiegel om te richten, handig om verre herkenningspunten te peilen op open terrein en graten, en een hellingmeter, die hellingen meet.
Kaart. Een kaart van het gebied wordt aangeraden, bij voorkeur op schaal 1:25.000 of 1:50.000, in een waterdichte hoes. De kaart van het Park van de Monti Sibillini is op schaal 1:40.000: in de edities vanaf 2012 staan de historische paden er in grijs op, met een nummer van drie cijfers.
Gps en navigatie bij het wandelen: praktische tips
Leer je oriënteren voordat je iets koopt. Voor de berggidsen begint alles bij opmerkzaamheid, die je traint door tijd op het terrein door te brengen: daarop bouw je daarna het gebruik van kaart, kompas, hoogtemeter en gps. Verschillende bergprofessionals geven cursussen oriëntatie op verschillende niveaus.
Bereid de route thuis voor. Plan de route tot in detail, met een volledige routeschets inclusief uitwijkmogelijkheden, en beoordeel hem op basis van je eigen oriëntatievermogen. In de Monti Sibillini informeer je ter plaatse het best of de paden echt begaanbaar zijn: sommige dragen nog de schade van de aardbevingen van 2016 en 2017. In de winter en het begin van het voorjaar kunnen bepaalde routes besneeuwd zijn of blootstaan aan lawines.
Vertrouw niet op één instrument. Een defect, iets wat je vergeten bent of lege batterijen laten wie alleen op technologie vertrouwt zonder houvast.
Let op je energie. Kou vermindert de beschikbare lading van lithiumbatterijen, en hoog in de bergen is telefoonbereik niet gegarandeerd. Een powerbank om je telefoon op te laden is altijd handig.
Gebruik het kompas goed. Houd het vlak en uit de buurt van telefoon, sleutels en metalen voorwerpen, die de aflezing verstoren. Ook wie het niet precies kan gebruiken, kan er een looprichting mee aanhouden.
Weet wat je doet als je de weg kwijt bent. De bergredding (Soccorso Alpino) leert een reeks van vier stappen: stoppen, het laatste zekere punt reconstrueren, het terrein bekijken en pas daarna beslissen. Is de situatie gevaarlijk, bel dan liever de hulpdiensten dan door te lopen zonder te weten waar je bent.
Zorg dat je je positie kunt doorgeven. De eerste vraag van de medewerker van het centrale alarmnummer is waar je vandaan belt. Je hebt de coördinaten nodig, de naam van het pad, het nummer als dat zichtbaar is, en de geografische herkenningspunten. Waar geen datanetwerk is, werkt de gps van de telefoon beter op een open plek.
Om je uitrusting compleet te maken kun je beginnen bij de pagina Wandeluitrusting voor de bergen, met de gidsen over de wandelrugzak, bergschoenen en bergkleding; voor tochten in de sneeuw zijn er de gidsen over sneeuwschoenen en snowspikes.