De Apenninische Sibille

De Apenninische Sibille: wat je moet weten

In middeleeuwse teksten komen alleen de namen "Sibilla" en "Regina Sibilla" (koningin Sibille) voor, met haar verblijf in de bergen tussen Norcia en Montemonaco. De benaming "Sibilla Appennina" verschijnt voor het eerst in 1938, in het boek van Augusto Vittori Montemonaco nel Regno della Sibilla Appennina, met een voorwoord van Fernand Desonay. De figuur hoort niet bij de tien klassieke sibillen die Varro opsomt. Dat ze als sibille werd gezien, komt waarschijnlijk door culturele en literaire versmelting (syncretisme).

De eerste geschreven bronnen dateren uit de late middeleeuwen. Twee werken uit de vijftiende eeuw legden de figuur vast zoals die nu bekend is: Il Paradiso della Regina Sibilla van Antoine de La Sale, uit 1420, en Il Guerin Meschino van Andrea da Barberino, geschreven rond 1410 en pas in 1473 gedrukt. Beide leggen verhalen uit de lokale mondelinge overlevering vast, waarvan de oorsprong onbekend is: van de 1e eeuw tot de middeleeuwen ontbreken historische bronnen en archeologische aanwijzingen.

Antoine de La Sale, een Franse edelman, maakte de reis in het voorjaar van 1420 en bezocht Montemonaco en de grot. Hij schreef zijn verslag voor hertogin Agnes van Bourgondië. Hij beschreef het eerste toegankelijke deel van de holte, dat hij waarschijnlijk zelf verkende. Bij de ingang leidt een smalle opening, deels afgesloten door een rots, naar een eerste vierkante ruimte met zitplaatsen die in de wand zijn uitgehouwen. Daarna gaat het alleen verder door smalle, steile gangen, en die schrikten de schrijver af. In die eerste ruimte vermeldt hij ook de handtekeningen van Europese ridders, een teken dat er al in de middeleeuwen bezoekers kwamen. De rest is wat de inwoners van Montemonaco hem vertelden. De gangen dalen ongeveer drie mijl af, daarna duwt een hevige wind de dapperste bezoekers terug. Je komt bij een afgrond met een bulderende rivier, die je oversteekt over een heel lange brug, zo breed als een voet, die breder wordt zodra je erop stapt. Verderop staan twee drakenbeelden met vlammende ogen en twee metalen deuren die tegen elkaar slaan. Ten slotte opent een stralende deur zich op het rijk van de Sibille, vol jonkvrouwen en jongemannen.

Volgens deze verhalen leert wie in de grot woont alle talen van de wereld en blijft hij onsterfelijk. Vertrekken kan alleen na de achtste, de dertigste of de driehonderddertigste dag. Wie een jaar blijft, kan nooit meer terug naar de wereld. Elke vrijdag om middernacht veranderen de bewoners in slangen, tot zaterdag middernacht. Een Duitse ridder die besefte dat hij in een duivels paradijs leefde, vertrok voor het jaar om was en ging naar Rome om de paus om vergeving te vragen. Hij kreeg die niet meteen en keerde voorgoed terug naar de grot. Het verhaal wordt uitgebreider verteld op de pagina over Antoine de La Sale en het paradijs van koningin Sibilla.

De Guerin Meschino is daarentegen een ridderroman die zich afspeelt in het jaar 824. Hoofdpersoon Guerino, ridder aan het hof van Constantinopel, heet "meschino" (de ongelukkige) omdat hij zijn ouders niet kent. Vanuit Norcia klimt hij naar de grot om de zieneres hun naam te vragen. De Sibille houdt hem vast en probeert hem God te laten verloochenen. Guerino houdt stand dankzij zijn geloof en verlaat de grot na een jaar zonder antwoord. In Rome geeft de paus hem vergeving en stuurt hem als boetedoening over de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela. Guerino ontdekt wie hij is in Ierland, bij de Put van Sint-Patrick. In latere edities, die onder de censuur van de inquisitie vielen, werden verschillende hoofdstukken geschrapt en werd de naam Sibilla vervangen door Alcina, de tovenares uit de Orlando Furioso. De reden: in de 14e-15e eeuw was de sibille in de christelijke cultuur inmiddels een profetes van de geboorte van de Messias en kon ze niet de duivelse rol hebben die de roman en de volksverhalen haar gaven. Het personage heeft een eigen pagina: de legende van Guerin Meschino.

Andere teksten bevestigen de faam van de berg. Tussen 1444 en 1450 schrijft Felix Hemmerlin over de "berg van de Sibille", tussen Norcia en Montefortino. Hij vertelt over een zekere Simplicianus die er met twee metgezellen naar binnen zou zijn gegaan, en beschrijft de hagelbuien en stormen die de berg zou ontketenen als iemand in de buurt komt.

De mondelinge overlevering heeft de 20e eeuw gehaald. De jonkvrouwen van de Sibille worden in de volksverhalen gezien als feeën. Hun verhalen werden door veel auteurs opgetekend bij ouderen in Montegallo, Montemonaco, Montefortino, Castelsantangelo sul Nera en Norcia. Wie zich verder wil verdiepen, vindt meer op de pagina's feeën en necromanten van de Sibillini en legenden van de Monti Sibillini. Een ander verhaal over de bergen staat in de legende van het Lago di Pilato.

Een lokale versie van de legende verklaart waarom de Sibille in de berg woont. Ze zou door God veroordeeld zijn om daar tot het laatste oordeel te blijven, omdat ze in opstand was gekomen in haar wens de moeder van Christus te worden.

De grot toen en nu. Voor de recentste instortingen had de grot een vierkante binnenruimte van 4 m hoog, die je bereikte via een kleine opening of een gang. De ingang stortte halverwege de 20e eeuw definitief in na het gebruik van explosieven, waarmee men hem verder wilde openen. Er wordt ook melding gemaakt van instortingen binnenin door de aardbeving van 1328. Verder wordt verteld dat de bevolking en het bestuur van Montemonaco in een proces zouden zijn geëxcommuniceerd en later vrijgesproken, omdat ze buitenlandse ridders hadden geholpen de grot te bereiken.

Het museum: Museo della Grotta della Sibilla. Het museum is gevestigd in Villa Curi, in het centrum van Montemonaco. De afdelingen vertellen de geschiedenis van de grot met oude foto's en getuigenissen. Het is nu gesloten voor restauratie. Kijk voor je gaat of het weer open is.

De Apenninische Sibille: de plekken van de Sibille nu

Voor de klim naar de Monte Sibilla is de beste periode van de zomer tot de herfst. In die maanden zijn het pad en de bergkam het best begaanbaar.

In de winter is de toegang lastiger. De weg naar de berghut loopt door een lawinegevoelig gebied en is in dat seizoen soms niet berijdbaar. Ook in de zomer controleer je het weer voor vertrek. Het weer kan heel snel omslaan, ook als het beneden goed lijkt. Vertrek liever vroeg, zodat je ruim tijd hebt voor de terugweg.

Wil je de Sibille ontdekken zonder in de bergen te lopen, dan kun je je op de culturele kant richten. Er zijn het museum in Montemonaco, nu gesloten voor restauratie, en de teksten van Antoine de La Sale en de Guerin Meschino. Die kun je in elk seizoen lezen.

De Apenninische Sibille: praktische tips

De uitvalsbasis voor de plekken van de Sibille is Montemonaco, in Le Marche. Het pad begint bij de Rifugio Sibilla, op ongeveer 1.540 m. Vanuit Montemonaco neem je de asfaltweg naar Isola San Biagio en na 2 km sla je linksaf de grindweg op die de berg op gaat. In de zomer kan het verkeer op die weg beperkt zijn en rijdt er een pendelbus van Montemonaco naar de berghut. De rit duurt ongeveer 30 minuten. In de periodes met beperkingen mogen alleen voertuigen met een vergunning van de gemeente erdoor. Wil je met de auto naar boven, controleer dan eerst de gemeentelijke verordeningen.

Na de aardbeving van 2016 is de berghut lang gesloten geweest. Montemonaco is de laatste plek waar je water en wat je voor de dag nodig hebt kunt kopen. Aan te raden uitrusting: wandelschoenen, een windjack, water en eten.

De route. Vanaf de berghut klim je door een grazig dalletje naar de kam, op 1.970 m. Je volgt de kam tot de Corona, een kleine rotstrede. Zo kom je bij het terras met de versperde grot en, na een laatste klim, bij de top, op 2.173 m. In de Corona zit een kort stuk met een ketting. De rondwandeling is ongeveer 12 km lang, met start en finish bij de berghut. Terug naar de berghut ga je over CAI-pad 156, langs de westkam. Het hoogteverschil is ongeveer 710 m en de tocht kost 4 tot 5 uur lopen.

Moeilijkheid. De route heeft de classificatie EE, voor ervaren wandelaars. Ze is niet geschikt voor mensen met hoogtevrees of voor wie voor het eerst de bergen in gaat. Je hebt een goede conditie nodig en moet over smalle paden, grind en gras kunnen lopen.

Uitzicht. Vanaf de top zie je de Sibillini, de Gola dell'Infernaccio en het omliggende platteland. Onder de top ligt het dorpje Foce. De route biedt uitzicht op de zee en naar het zuiden op de Gran Sasso, de Monti della Laga en de Vettore. De Gole dell'Infernaccio en de Monte Priora dragen de sporen van de aardverschuivingen door de aardbeving.