De legende van het Lago di Pilato
De legende van het Lago di Pilato verbindt de naam van dit meer met Pontius Pilatus, de Romeinse stadhouder die verantwoordelijk was voor de doodstraf van Jezus Christus. Volgens het volksverhaal werd zijn lichaam op een kar gelegd die door twee buffels werd getrokken. De kar zou vanuit Rome tot in de Monti Sibillini zijn gekomen, waar de dieren zich in het meer stortten. Zo zou het meer de naam van Pilatus hebben gekregen.
De plek bestaat echt en is een van de bijzonderste van de Apennijnen. Het dal van het Lago di Pilato ligt op 1.941 m hoogte, op het grondgebied van de gemeente Montemonaco. Het meer ligt onder de top van de Monte Vettore en is het enige natuurlijke meer van glaciale oorsprong in Le Marche. Eromheen draaien verhalen over necromanten, over een poort naar de onderwereld en over een Sibille die uit haar grot vluchtte. Je bereikt het meer alleen te voet, en wie erheen klimt, doet er goed aan de beschermingsregels van het gebied te kennen.
De legende van het Lago di Pilato: wat je moet weten
De bekendste versie is die van de kar. Pilatus zou hebben gevraagd begraven te worden op een afgelegen en eenzame plek. Zijn lichaam, voortgesleept door twee op hol geslagen buffels, zou duizenden kilometers hebben afgelegd tot aan de hellingen van de Sibillini. Sommige varianten voegen details toe. Het lichaam zou in een zak zijn gestopt en aan de buffels zijn toevertrouwd, die vrij en doelloos mochten rondzwerven. De dieren zouden tot de Cima del Redentore zijn geklommen, vanaf de kam waarvan het lichaam in het water viel. Recentere versies zeggen dat de buffels zich van die kam stortten en dat op de rots nog de sporen van de wielen van de kar te zien zouden zijn.
Er is ook een andere traditie, opgetekend aan het eind van de 19e eeuw. Professor Vincenzo Ghinassi uit Spoleto meldde dat de herinnering aan het lichaam van Pilatus in die tijd verloren was gegaan. In plaats daarvan werd verteld dat de bergbewoners op het moment van de kruisiging de Sibille uit haar grot hadden zien vluchten en het water van het meer rood hadden zien worden, als van bloed. Sindsdien zou op de oevers een plantje zijn gegroeid met bladeren als twee handen die met de rug tegen elkaar liggen, waarin men de door spijkers doorboorde handen van Christus herkende. De bergbewoners zouden het meer juist om deze gebeurtenissen naar Pilatus hebben genoemd. Over de figuur van de Sibille lees je meer op de pagina over de Apennijnse Sibille.
Dan is er de donkere kant van het meer. Er werd gezegd dat op de oevers een toegang tot de onderwereld lag, bereikbaar via moeilijk begaanbare doorgangen. Vanaf de 13e eeuw gold de plek als bevolkt door heksen en necromanten. De kerkelijke autoriteiten verboden de toegang en zetten een galg aan het begin van het dal. Er werden ook droge stapelmuren rond het water gebouwd om te verhinderen dat mensen erbij kwamen. Vroeger heette het meer Lacum Sibillae. Andere verhalen uit dezelfde traditie staan op de pagina over feeën en necromanten van de Sibillini.
Ook reizigers en schrijvers hebben bijgedragen aan de aantrekkingskracht van de plek. Antoine de La Sale schreef "Het paradijs van koningin Sibilla" over zijn reis en zijn bezoek aan de grot. Het werk, met de oorspronkelijke titel "Le Paradis de la reine Sibylle", beschrijft een reis uit 1420. Aan hem is de pagina Antoine de La Sale en het paradijs van koningin Sibilla gewijd. Andrea da Barberino bracht met de "Guerin Meschino" een andere hoofdpersoon naar de Sibillini, die hier kwam om het lot van zijn ouders te leren kennen. Het personage wordt voorgesteld op de pagina over Guerin Meschino. Een breder beeld vind je bij de legenden van de Monti Sibillini.
Een opvallend detail over de verspreiding van deze verhalen: in de Vooralpen bij Luzern, in Zwitserland, ligt een massief dat Pilatus heet, waarover al sinds de middeleeuwen zeer vergelijkbare verhalen worden verteld.
Het landschap geeft de mythe vorm. Het meer is het restant van een gletsjerketeldal, gevormd door oud morenepuin, en getuigt van de laatste ijstijd in de Apennijnen. Erboven waken de hoogste toppen van de Sibillini, van de Vettore tot de Cima del Redentore en van de Cima del Lago tot de Pizzo del Diavolo. Als er veel water is, lopen de twee kommen in elkaar over, en daarom heet het meer ook "het meer met de bril". In droge periodes trekt het water zich terug en worden de twee meertjes kleiner en gescheiden.
Het meer heeft ook een unieke bewoner. In 1954 ontdekte professor Marchesoni er een klein roodachtig kreeftachtig diertje van ongeveer 12 mm, later chirocefalo del Marchesoni genoemd, dat achteruit zwemt met de buik naar het wateroppervlak. Dit dier komt alleen hier voor.
Het Lago di Pilato: het meer nu bezoeken
Om het meer te zien kun je het best gaan tussen het late voorjaar en het begin van de herfst. Het Park noemt het late voorjaar en de zomer de ideale periode, omdat het gebied op 1.941 m hoogte een groot deel van het jaar onder de sneeuw ligt. Van eind voorjaar tot begin herfst zijn de paden beter begaanbaar en zit de sneeuw je niet in de weg. Vanuit Foce is de aanbevolen periode van mei tot oktober.
In de zomer heeft het meer vaak de "bril"-vorm, maar dan komen er ook meer wandelaars. De brilvorm zie je vooral na het smelten van de sneeuw. Het waterpeil is echter niet gegarandeerd. Het meer wordt gevoed door regen en vooral door smeltsneeuw, en in periodes van grote droogte kan het helemaal niet ontstaan, zoals in 1990 gebeurde. Ook in recente jaren ontbrak het water in de zomer meerdere keren. Een analyse van Ispra liet bovendien zien dat het water na de aardbeving sneller in de ondergrond wegzakt. Kom je aan het eind van het seizoen, dan vind je dus misschien minder water dan de zomerfoto's laten zien.
In de winter en bij slecht weer is extra voorzichtigheid nodig: het pad kan erg glad of zelfs onbegaanbaar worden. In Montemonaco is het museum van de Grot van de Sibille aan de legende gewijd, nu gesloten voor restauratie: controleer voor je bezoek of het weer open is.
Het Lago di Pilato: praktische tips voor de wandeling
Het meer heeft geen wegen of liften. Je bereikt het alleen te voet: de bekendste vertrekpunten zijn Foce di Montemonaco, de Forca di Presta en, aan de Umbrische kant, Castelluccio di Norcia richting de Forca Viola. Het Park erkent alleen de paden die Foce met het meer verbinden als historische paden (It 132, It 152, It 151). De andere sporen zijn niet verboden, maar ze zijn niet gemarkeerd en kunnen gevaarlijk zijn. Informeer voor vertrek bij het Park naar de toestand van de paden en eventuele toegangsbeperkingen. Na de aardbeving van 2016 zijn er voor de route vanuit Foce gemeentelijke verordeningen uitgevaardigd.
Vanuit Foce is het hoogteverschil ongeveer 1.000 m. Heen reken je op ongeveer 2,5 tot 3 uur, terug op ongeveer 2,5 uur. Het zwaarste stuk is de rotstrede van de Svolte, waar het pad steil en onstabiel is. Het pad gaat bijna helemaal omhoog en ligt over lange stukken zonder schaduw, buiten het bos. Neem dus een hoed en veel water mee in de warme maanden.
Wat uitrusting betreft heb je wandelschoenen en een voorraad water nodig. Vertrek je vanaf de Forca di Presta of andere kanten, dan kom je luchtige stukken tegen. Deze routes zijn niet geschikt als je last hebt van hoogtevrees.
De regels zijn streng, omdat het meer een kwetsbare omgeving is. Het Park noemt het het kwetsbaarste ecosysteem van het hele beschermde gebied. De eitjes van de chirocefalo liggen langs de oevers en onder het grind, ook als er geen water is. Kom daarom niet dicht bij de oevers en loop, als er geen water is, niet over de bodem. Blijf op het pad dat met wit-rode vlaggetjes is gemarkeerd en loop niet over de puinhellingen. Vuur, mountainbikes, drones en wildkamperen zijn verboden. Volgens de reglementen is het ook verboden het water in te gaan. Honden zijn eveneens verboden.